Wy hawwe dizze winter al mear snie sjoen as yn ferskeidene winters dêrfoar mei elkoar. Ek no is it bûten wyt, en der falt de hiele dei al wat fyn, wyt guod.
Mar ik sit lekker waarm en droech yn myn hûs, en as ik der daliks noch al út moat, pak ik de auto. Sa as sa faak geane myn tinzen nei it kâlde en winterske Oekraïne. In winter noch kâlder as de eardere winters, dy’t ek al fol ûntbearingen wiene. Sa no en dan stroom, as men gelok hat. Huzen kapot sketten en net mear waarm te krijen. Itensiede op gasfleskes: wy kinne it allegearre lêze yn de krante. In oarloch, dy’t allinne mar ten koste giet fan ûnskuldige boargers. De safolste winter yn kjeld en lijen.
It is net foar neat, dat wy hjir tsjin elkoar sizze: wat hawwe wy it dochs bêst.
En it wie noch op in oar mêd, dat ik fan ‘e wike tocht: wat bin ik bliid dat ik hjir wenje, yn Stiens. Ik lies in stik oer rou. Rouwe komt wer mear yn de “belangstelling”, lies ik. Der is mear oandacht foar, en dan foaral mear oandacht foar it yn groepen rouwe. Neffens de skriuwer is it rouproses, dat minsken meimeitsje nei it ferlies fan in dierbere, in iensum proses wurden. Dit allegearre troch de maatskippij dy’t sa feroare is, sa rjochte is op de individuele minske.
Ik ha in pear jier lyn ris in skriuwopdracht hân; ik moast in essee oer “buorlju” skriuwe. Ik ha my doe ferdjippe yn it “noaberschap”, de buorreplicht. Yn it ferline wie it gewoan, dat de buorlju alles fersoargen by it ferstjerren fan in buor-man of buorfrou. It opbieren, it fersoargjen fan in kiste, it ferfier nei it hôf, it graven fan in grêf en de neisit fan de begraffenis. Alles waard dien troch de buorlju. En it skynt, dat op sommige plakken yn it Easten fan it lân, dit noch wol sa dien wurdt.
Sa stadichoan kamen der begraffenisferienings, dy’t dit wurk oernamen. Mar it “leedomsizzen” is noch hiele lang ek hjir dien troch de buorlju fan in ferstoarne.
Yn it stik oer “rou” waard steld, dat it hiele barren om in begraffenis of in kremaasje, hieltyd ûnpersoanliker wurdt, of leaver sein, waard. Want der is dus in kentering geande (blykber). En ek rouwe wurdt no wer mear fan it kollektyf, men hoecht it net mear allinne te dwaan.
In hiel ferhaal ta ynlieding: ik bin bliid, dat ik yn Stiens wenje. Want al jildt ek hjir allang net mear de buorreplicht, dochs is rouwe net allinne in oangelegenheid fan dyjinge dy’t mei ferlies te meitsjen kriget. Ik ha by it ferlies fan Nico wol deeglik field, dat it net allinne myn ferlies wie, mar it ferlies, dat troch in protte minsken field waard.
As ik der noch oan tink, dat de moune yn roustân kaam te stean, oant en mei de dei dat Nico kremearre waard, dan krij ik wer pikefel. In âld gebrûk, dat noch altyd as earbetoan oan de ferstoarne brûkt wurdt. De minsken dy’t oan de kant stiene, doe’t de lykauto (wat eins in akelich wurd) troch it doarp ried. De bakkerij, mei al it personiel bûten, ik wurd der wer kâld fan.
Fansels, Nico wie bekend yn it doarp, hy waard wurdearre en syn positive en freonlike útstrieling wurke dêr oan mei. Mar dochs, it gefoel, dat ik net allinne mei myn bern yn dat fertriet stie, hat as in waarme mantel wurke. Ik koe (en kin) myn ferhaal noch altyd kwyt, ek al is it hast trije jier letter. Ik ha nea it gefoel hân, dat ik “allinne” rouwe moast. Ek al bliuwt it oan de oare kant fansels altyd in persoanlike reis, dy’t foar nimmen gelyk is.
Dit gong my dus allegearre troch de holle fan ‘e wike. Bliid, dat ik net in nûmer bin, yn in grutte stêd, dêr’t rou binnendoarren bliuwt. Bliid, dat ik net yn in oarlochsgebiet wenje, wer’t it kâld en tsjuster is, mei gjin útsjoch op in bettere wrâld. Bliid, dat ik yn in doarp wenje, dêr’t ik wêze mei wa’t ik wêze wol, wer’t ik skriuwe en sizze mei wat ik wol. Bliid, dat ik net bang hoech te wêzen, dat ik by in demonstraasje foar in earliker libben, kâldwei fermoarde wurd.
Sa kin ik noch wol even troch gean. Wy witte it allegearre wol. Mar ik woe it dochs mei jimme diele: ik bin bliid mei jimme, en mei myn doarp!
Aeltsje de Groot
